Thursday, October 15, 2009
K-Balen! Miyaliwang tiup dng angin
Tutung matalik yang manaliwa ing tiup ning angin ngeni. Emu ita maralas emu sukat isipan ing nung nanung pulayi ampo ing bulusuk na niti. Kng dake ning panaun, ninu wari misip na makatatlu neng tinuklu ing bagyung Pepeng keti Luzon . Bage a makapangasdan at makapigaganaka. Bayu ya dintang iti, ing bagyung Ondoy bigbug na ne ing kapulwan, kaybat makanyan yang dintang manatad takut karing balang tau. Ing PAGASA, NDCC, at dakal pang sange ning gubyernu’t dng aliwa pang mialiwang grupung sibilyan at NGOs dng e midatun nung nanu ing gawan. Itang Biernis, a-2 ning Oktubri, linto lang tuliru dng tau, uling anjang instant noodles, kape’t de latang antimo sardinas dng menganapnap karing iskaparati da ring tindaan, palengkit at supermarket. Bage na dng tau mengataranta lang tutu kng milyari ketang milabas a pamayalanta nang Ondoy. Inya itang kabengyan a ita ning Biernis makanyan lang lalang patugut mamanalangin dng kerakalan da ring tau ba mung milisya ya pin ing paratang kanitang bagyung Pepeng. Ing sisti, ing klima, ing panaun tutu neng magbayu. Keta mu kng baryu Lara ning Lungsud San Fernando, Pampanga, migmistula yang anting pinak detang mangalapad a kakewan karin dala ning makabang pamanuran at bagyu. Ing makapagmulala kaniti, balang abak a maranun ngeni, atin darayung ayup karin at makanyan lang karin mamangan antimo detang mialiwang ayup a migratory. Keti kula ikit dng ayup o wangis karing ayup a Chinese Pond Heron (Ardeola bacchus) at detang Black-Crowned Night Heron (Nycticorax nycticorax). Deti tutu na lang malagad at tawli lang meakit keta kng Candaba ketang Ineru ning banwang 2008. Kaybe keti dng Pacific tern sulasulapo, deti detang karaniwan mayayakit ketang anti mo buyuk o bay ning Menila. Nanu mo iti? Tutu ping mamalis ne ing dati nang pulayi ning klima, ing aske ning panaun ta ngeni. Anya makanyan taganang lulto na ing bangsa laluna dng lugal ning kapulwang Luzon taganang dalan de ring mialiwang sakunang anti dng bagyu’t uran, dng dakal a bulkan, at ayun ampong albug. ***
Tutung matalik yang manaliwa pin ing tiup ning angin. Kaybat dang memagbaba dng reyting da ring dakal a presidentiables antimo di Sen. Legrada, Bise Pres. Kabayan Noli, makanyan no mang sinigpo dng reyting da ri Sen Villar, Sen Chiz, Sen Mar at dating Presidenti Erap. At ngeni dng mibubugbugang lalu dng kampu da ri Sen. Noynoy at Sek. Gibo Teodoro. Kabang makanyan munaman na meging bulungbulungan mu naman karing mengapapalabas a panaun ing posibling pamanagal da ri Supreme Court Chief Justice Puno, ing negosyanting I Manuel V. Pangilinan ning PLDT at Smart, at ning kasalungsungang gobernador a Amung Gob at dakal pa. Kalupa ning asabi kuna kanitang milabas, dakal lang pane dng mikakainteres na mamuntukang pulitikal ning bangsa. Dakal lang bisang maging lakan ning Palasyu ning Malacañan. At ngening kasalungsungan, dakal na namang pamagbayu kng tiup ning angin kng dake ning magusut a pulitika. Ing KAMPI at ing Lakas-NUCD-UMDP, kabang ing Liberal Party naman ing mangatawan ban suportan nala dng bayung mitandem nang miembrung I Sen. Noynoy at Sen Mar para ilamong kumandidatu para Presidenti at Bise Presidenti kng daratang a alalan keng 2010. Anya kaabang-abang keti ing pamitutlid da ring kanyan kanyang manuk ning bayung misanib a Lakas-Kampi kng pangatau nang Sek.Gibo ning DND at Sen Noynoy ning Liberal. Nanupata, kapilan pamu ing dakal a mamagasang karing dane ning administrasyun ing ngeni mamanaimik na pa antimo di Sen. Gordon, MMDA Chairman Bayani at dakal pa.
Kng kasalungsungang sarbey, matas ya ing popularidad nang Sen. Noynoy. Nung ngeni pin naman ing alalan, manyambut yang palak ing mesabing senador. Iti dala na ning dng Pilipinu atiyu pa ing simpatya da king meangubieng Tita Cory, ing ima nang Noynoy na dati mu namang presidenti. Keti makanyan nemang makasake kng malilyaring sitwasyun ing sekretaryu ning DND. Uling iya at I Noynoy emu simpli ing pilalabanan da ngeni. Ila ing ingmbawa ning laban a papakit kng dakal a sapin o level ning labanang sosyo-pulitikal. Laban yang pamilya, uling parewu lang ating dayang Conjuangco, dng mapya ning pulitika na mapipitna kng adwang sapni: dng kng paning da ri dating Ambassador Danding nung nu ya karin ya menibat Ing pamilya nang Sek. Gibo, at dng kng panig da ri Rep. Peping nung nu karin neman I Sen. Noynoy. Ing laban dang iti, salamin de mu naman dng pamialiwa da ring adwang mangaragul a pangkat-etnolingwistiku ning Lalawigang Tarlac: dng Ilokanu ning dane pangulu at dng Kapampangan kng dane namang mawli. Katatawlian, ing laban da ing lulto manalakaran karing adwang tumpuk dng kapanwalan at kimutang sosyo-pulitikal ning bangsa: ning maka-administrasyun at dng kng oposisyun. Nanu mang laban da, mikakasa ya ing lalung pamagtas ning reyting dng balang metung karela. Iti bage yang maulagang sandata ban milukluk ya bilang lakan ning bangsa nung sakali ing ninuman karela. Keti neman menaligaga I Sen. Villar, anya makanyan na nong linage dng aliwa na pang sandata naman laban karing adwa : dng mangasanting nang senatoriables na panimunan da ri Atty. Adel Tamano, Gilbert. Remulla at pati ing kaalyadu nang I Sen. Alan Peter Cayetano. Ila dng gogosa naman kng lalam ning Partido Nacionalista, metung mu naman karing mangasikan a partidu ning oposisyun. Taganang matalik yang malis ing panaun. Ngeni mu pin naman, mayayakit na nung ninu at makananu lang galo dng dakal a “timawa” ban ila dng milugal bilang presidenti ning bangsa.
Tutu pin ana ning metung a amlat Kapampangan, ing Palasyu Malacañan, “malakan ya” antimo ketang panaun da ring mamuntukang Kapampangan a I Lakan Dula, Raja Matanda at Raja Soliman ning lugal ning Menila at Tondo. At makanyan la namang bisang milugal dng tenakan areti ban maging lakan ning kasalungsungang “malakan a lugal” ning Menila. Nanu mong bage ing lulto kaniti, dng Kapampangan o dng mikidayang Kapampangan na naman dng mayayakit a samal ban milukluk kng mesabing Malacañang. Laluna nung I Sek Ricardo Puno yang maging partner nang Sek Gibo, mas sikan ya ing potensyal na ning pamaglugal da ring Kapampangan kng tutuking tangka ning kapangyaryan.
Aldo maaslag pu kekatamu balen. ___________ bundukpinatubu@yahoo.com; http://tarebalakdiscovery.blogspot.com/
Sunday, April 12, 2009
ASKE NING PAMIADWANGAN
Basultu (balse):
Báyu pu ing sábla, keti yayábut ké
Ing máyap a pinándit a kákung bábyê
Ing laus a pamigálang kákung igálê
Kekatámu yang tánggapan pamipúgê
ASKE NING PAMIADWANGAN
Neng Mal-a-ari
Ketang kamúmulan ning mátwang kabélwan
Dakâl na akagisíngang kapánwalan
Kán’ta pa man dakâl nang kasalpántayánan
Mamányanga karing sáblâng pilublúban
Déning Katólikû at ding Iglésya
Ding sámut-séktang protestánti’t dakâl pa
Manggá na karing Muslim ngeni na dáti na
Misasanmétung lûb, súyu kñg Íbpa ra
Kñg ádle ning kultúra tang pimámanan
Dakâl lang e súkat nu ta’man sulíngan
Múpin kélat la at éla pasayángnan
Ánti ‘la mong mangabáting ‘lang balíkan
Kalalangán, álit’ kalutûng “sans rivál”
Ánti ding kapangán, dúkit at tibábal
Pukpûk, pinándê pati gílis míkapagal
Misasanmétung lá’ng dapât migugusâl
Kñg askê ning kékatáng ekonomíya
Tiktákan nang pálak ing pamisúlung na
Ing dáting sakâb-kumúsad nang ítsura
Ding mísan pang mipíblasan pamanalágwa
Nû ka man balíkîd ngeni ‘salungsúngan
Kapanintúnang máyap ing paintungúlan
Pamiadwángang mányali’t mamuhúnan
Misasanmétung lang lálu kñg kabiáyan
Metung mung báge ing mítmû karinatan
Karing dáke ning pisasábyan káyapan
Managúmpeng lálu nung máyap pigáwan
Nung mapalis masalése pulítikang árapan
Etána mipanábit’ mipanákdak panê
Ilako naing áyling pilit’ e túne
Túklû kñg gabûn ampong balíkîd púgê
Misasanmétung pára kñg ikasalése
Pawaga:
Marakâl nang kasakítang delánan
Miyáliwang panaun tá’ng petunáyan
Mákbung neyng mákbung, at kasalân neyng dásan
Managúmpe ta’ng panê dáne ning káyapan
Ibatíbat sinulâd ing bálang máyna
Ban mipapanúsig ding memaleng sáblâ
Késa kñg kadénang pákâ-tanikalâ
Mapándeng bákâl, kñg kaláwang masíra
Tuesday, March 31, 2009
Destiny and Destination

Burgis author to review HAU history book
MODERN classic History of the Burgis author will be the guest speaker at the April 2 closing ceremonies of the Diamond Jubilee Year of Holy Angel University.
Mariel Francisco, one of the country’s top female writers, editors and book reviewers, will also review the book Destiny and Destination: The Extraordinary Story and History of Holy Angel University 1933-2008, written by Robby Tantingco, when it is launched during the same ceremonies.
Francisco is also known for the best-selling books, Ladies Lunch and Other Ways to Wholeness and A Spiritual Pillow Book, which she co-authored with her close associate Gilda Cordero-Fernando.
A member of the Nepomuceno clan of Angeles City and an alumna of Holy Angel University, she is the daughter of Armando and Paciencia Nepomuceno who both graduated summa cum laude from the college department of the then Holy Angel Academy.
Mariel herself graduated high school valedictorian (Class ‘61), as did her sisters.
She took up AB English Literature at
In 1976, she joined the faculty of the Ateneo’s
From 1986 to 1990, she worked as consultant to the World Health Organization’s Western Pacific Regional Office as well as Director of the World Health Organization (WHO)
She currently gives workshops on “The Spiritual Power of Aging” based on her research on the seven-year stages of human biography and life after life.
Friday, March 6, 2009
Friday, February 13, 2009
A S K E: Faces Phases
Wednesday, July 9, 2008
AMLAT AT KULTURANG KAPAMPANGAN
Mumunang Pamiagum Pamanigaral king Indung Kapampangan
(1st Kapampangan Lecture-Workshop)
University of the Assumption, Lungsud San Fernando
King kasawpan da ning
Department of Education Region III
July 2, 2008
Dear Teachers, Fellow Members, Colleagues, and Friends of the KATATAGAN:
We have the honor and pleasure to invite you to the 1ST Kapampangan Lecture-workshop of the KATATAGAN, to be held on August 2, 2007 (from 8:00-5:00 p.m.) at the University of the Assumption, City of
The conference fee is as follows:
| Teachers, regular members | P 800.00 only |
| Researchers, scholars | P 900.00 only |
| Students (High school/college) | P 500.00 only |
A 20% discount will be given to early bird registrants on or before July 21, 2008. The participants will be provided with a conference kit to include the conference program, abstracts and conference papers (in CDs), instructional videos (in DVDs), complimentary publications, and lunch and two minindals for one of the conference.
Please use this letter of invitation for the purpose of obtaining institutional support from your school or agency to enable you to participate in this conference, which should be useful for faculty development.
For particulars, please contact:
Joel P. Mallari Cell: 0927-330-9746 E-mail: joelpmallari29@yahoo.com
Ryan P. Santiano Cell: 0927-675-9053 E-mail: geographickapampangan@yahoo.com
Charlene P. Manese Cell: 0917-558-7469 E-mail: charlenemanese@yahoo.com
We look forward to your attendance and participation.
“Lwid ya ing Balen Kapampangan! Lwid ya ing bangsang Pilipinas!”
Monday, June 23, 2008
Dukit Betis
Brief ethnohistory of Kapampangan furnishings and sculpture in Betis, Guagua, Pampanga
By Joel Pabustan Mallari with Arnel David Garcia
One of the many specialized crafts known in the
Betis’ role in
As mentioned by John Larkin in his book The Pampangans, Betis was one of the 11 most important towns (with Lubao, Macabebe, Sasmuan, Guagua, Bacolor, Apalit, Arayat, Candaba, Porac and
Paglalabuan beginning
In the district of Betis, the village which produces most if not all of the sculptured pieces and wood carved furniture comes from Sta. Ursula. This village, said to be the oldest, is located on the old riverbank area. It was known before as Paglalabuan, as well as “pulu”, “danuman”, “sadsaran”, an “island”, a “water edge community” and a “port”. An old placename found among old maps and also as part of an oral folk history it literally meant a deposition area of silt. The local folks say that, as the 1980s, pieces of old Chinese blue and white porcelains were found at the bottom the river. In the 1970s after the great flood of 1972, a tsunami (probably the great tsunami of 1976) struck Bataan’s eastern coastline causing the rivers of Pampanga particularly the Pasak River to the drain of water, exposing the step-like slopes of the riverbank’s bottommost section and revealing old wrecks of submerged ships and carrier trucks which look like the vehicles used in the last World War.
The old folks in the area believe that their village is the oldest in the tradition of pamandukit (woodcarving) and pamaganluagi (wood working) in the Kapampangan province. Besides, it is also known as a home of the old dadaras (or mandaras, the traditional bangka makers). In the past they supplied most of the various bangka (boats) in Pampanga and nearby coastal and riverbank villages in Orani, Dinalupihan, Samal, Hermosa, Abucay (which also produced this type of boats), all of Bataan, Kalookan, Malabon, Navotas (especially in Sta.Cruz), Valenzuela, the provinces of Rizal and Bulacan (Pamarauan, Hagonoy, Binuangan), Cavite, Batangas and as far as Mindoro. Their boats were carved out canoe types known before as balutu (var. baroto). Collective memories of old folks (boat makers and woodcarvers) in this district and nearby areas still remember the time when the supply of logs and other timber materials flowed along the old Betis River (various tributaries of this old river were called “Ilug Palumo”, the downstream part of the now Pasak River; and Karalaga River for the part running from Sta.Ines going to Plaza Burgos, the one that connects with the old Dalan Bapor River in downtown Guagua). This supply came from the forested upper Pampanga area and eastern Bataan along the foothills of the
Pampanga 17th-18th century folk fine arts
Philippine furniture absorbed artistic influences from different cultures who made contacts with the islands. As Professor Regalado Trota Jose noted, many 17th century pieces manifest touches of Chinese design, while later 18th century pieces are known to have inlaid designs. Rococo forms, fashionable European trend from French, Victorian and new American designs became prominent. Furniture craft achieved a level of excellence during the 17th and 18th centuries.
“In the matter of carving images, altars, church ornaments,furnitures, inlaying with mother-of-pearl, bones, and other hardwoods, gilding with gold leaf, exacting carpentry, decorative art, and design, painting of religious motifs and theatre drop curtains, the people of Betis during the 17th and 18th centuries again are mentioned here to be easily the masters in the art of their own”.
By the 19th century, furniture makers were producing works in Peñaranda, Nueva Ecija; Baliuag, Bulacan; Paete, Laguna; Bacolor and Betis in Pampanga; and in Malabon area. A contemporary influence of classical tradition of woodworking in sculpture and furniture began to be felt in the 1950s brought about by Juan Flores, a native of Sta.Ursula. Born on the 9th of Spetember 1900, he became a famous sculptor and furniture maker at a young age. He learned the crafts of carpentry and wood carving, furniture making and sculpture, especially the making of malasantos. He was so talented that his reputation grew in the national art scene. He once made a bust of President Manuel L. Quezon, and that of Secretary of Justice and Finance Gregorio Araneta. He was able to study the malasantos and antiques all over the
Betis’ “Modern Antiques”
Travelers along the highways of
The old tradition of boat carving apparently started the tradition of pamandukit and pamaganluagi in the province. Many of the last generation of matenakan dadaras in this old village with families still living here are known to have prospered in the field of pamandukit and pamaganluagi in the country today. As Tatang Salvador Santos Gatus (53 yrs.old, son of a matenakan dadaras) quips, “matenakan la king obrang dutung, ania dakal anluagi, dadaras at mandukit ka ring tau keti kanita pa man”. Thus the art of fine woodworking and sculpture was already flourishing even before the time of the master sculptor Juan Flores. At the height of the Huk movement in the province, this barrio used to have a talipampan as “alipagpag” or “alipatpat” after the noisy activity of boat making and woodcarving in the area. The term baul was already recorded by Fray Diego Bergano in his compilation of early 18th century Kapampangan glossaries as “a thing manufactured in a rough stage, like a banca or a wood carving, or a sculpture not yet perfected…”, which consequently confirms the antiquity of both industry of boat making, furniture making and sculpture in the Kapampangan region.
Ing mamulabug
Tarebalak pangpang

